Onderwerpen  >>  Beleggen voor beginners >> Obligaties

Obligaties

De definitie van een obligatie luidt:

Een obligatie is een schuldbrief die wordt uitgegeven door de overheid of door een particuliere onderneming voor de meestal langere termijn.

De obligatie is dan ook een verhandelbare schuldbekentenis aan toonder voor een bepaald bedrag. Op de obligatie staat dit bedrag vermeld. Dit bedrag wordt de nominale waarde genoemd. Een obligatie vormt altijd een onderdeel van een veel grotere lening: vaak tientallen tot honderden miljoenen euro's groot. Vaak kunnen beleggers dit niet in hun eentje ophoesten, zodat de totale lening wordt onderverdeeld in vaak porties van f.1000. Op deze wijze kan iedere belegger een bedrag inleggen dat hem het beste uitkomt.

De obligatie heeft de volgende elementen:

• de rentevergoeding staat vooraf vast
• uitgifte geschiedt door een bepaalde instelling in een bepaald jaar
• terugbetaling van de lening geschiedt op een van tevoren vastgestelde datum of in een van tevoren vastgestelde periode

Soorten
Tegenwoordig worden de meeste obligatieleningen in één keer afgelost, dat wil zeggen aan het einde van de looptijd. De naam die deze obligatieleningen dragen is bulletleningen. Maar, er zijn ook leningen die tussentijds afgelost worden: terugbetaling geschiedt dan jaarlijks in gelijke termijnen. Door middel van loting wordt dan bepaald wie in het betreffende jaar zijn lening terugkrijgt. Er komen echter ook obligatieleningen voor die nooit terugbetaald worden. De naam voor deze leningen is eeuwigdurende of perpetuele lening.

Koers
Net zoals aandelen en opties zijn de obligaties verhandelbaar. Ze hebben een officiële notering aan de AEX. Uiteraard worden de opties tegen een bepaalde koers verhandeld. Deze koers komt als gevolg van de volgende factoren tot stand:

- de heersende rentestand
- de soliditeit van de uitgevende instelling
- de resterende looptijd
- de courantheid van de lening
- de couponrente van de lening

Het is de geldende rentestand (geen couponrente, maar marktrente) die de meeste invloed heeft op de koers van de obligatie. De couponrente is de rente die ontvangen wordt voor het feit dat iemand de lening geeft aan de uitgevende instantie (die dus de obligatie uitgeeft als bewijs van schuldverklaring). Deze couponrente staat gedurende de hele looptijd vast. De marktrente daarentegen beweegt voortdurend. Indien de coupon- en marktrente hetzelfde zijn, dan is de prijs van de obligatie op de beurs gelijk aan de nominale waarde. Dit is dus de waarde van een uitgegeven obligatie (standaard dus eigenlijk altijd f.1000). Dit uitgeven gebeurt nog voordat het verhandeld kan worden op de beurs, dus nog voordat de voorgenoemde factoren invloed gaan uitoefenen op de prijs. De nominale waarde wordt ook wel pari genoemd. Verschilt echter de heersende marktrente van de couponrente, dan zal de prijs die voor een obligatie betaald moet worden hoger of lager zijn dan de nominale waarde. Indien de marktrente stijgt, daalt de koers van de obligatie.

Verschil markt- en couponrente
De couponrente staat dus vast. Op het moment dat de marktrente hoger noteert dan de couponrente, dan had de belegger dus een hogere vergoeding kunnen ontvangen indien belegt zou worden tegen de heersende marktrente. Niemand zal bereidt zijn de obligatie tegen nominale waarde te kopen. Immers, nieuw uitgegeven obligaties (wat regelmatig gebeurd) kennen een couponrente dat gelijk zal zijn aan de nieuw heersende marktrente. Ter compensatie zal een belegger de "oude" obligatie willen kopen voor een lagere prijs (dus onder de nominale waarde oftewel onder pari).

Houdt de nieuwe belegger de verworven obligatie in zijn bezit tot dat er terugbetaling plaatsvindt, dan zal hij meer ontvangen dan de prijs die hijzelf voor de obligatie betaald heeft. Obligaties worden namelijk altijd tegen nominale waarde afgelost. Aangezien de belegger bij aankoop minder betaald heeft dan de nominale waarde, maakt hij een winst: uitlotingswinst. Andersom kan het natuurlijk ook voorkomen dat de marktrente daalt beneden de couponrente. In dat geval zal de prijs van een obligatie hoger zijn dan de nominale waarde. Er kan immers met deze obligatie meer verdiend worden, dan het geld op bijvoorbeeld een spaarrekening te zetten, waar de lagere marktrente als vergoeding dient. Omdat de couponrente hoger ligt dan de marktrente, is een belegger bereidt meer voor de obligatie te betalen, omdat hij ter compensatie van het meer betalen dan de nominale waarde, ook een hogere vergoeding (couponrente dus) krijgt. Bij aflossing van de obligatie zal hij echter een verlies lijden, omdat de obligatie à pari wordt afgelost, terwijl hij er meer voor betaald heeft. Zijn rendement zal verkleinen.

Rendement
Het rendement op een Nederlandse obligatie bestaat uit twee componenten:
- couponrendement (ontvangen rentebetalingen)
- aflossingswinst of -verlies (voor- of nadeel ten opzichte van aankoopprijs).

Bij obligaties in vreemde valuta kan er nog een extra component in het rendement zitten: valutawinst of -verlies.

Om verwarring te voorkomen wordt het totaal rendement effectief rendement genoemd. Het is gelijk aan de optelsom van het couponrendement en de aflossingswinst of het -verlies.

De berekening van het effectief rendement is een ingewikkelde zaak, die verderop besproken zal worden. Bovendien publiceren de meeste dagbladen dit cijfer ook bij de koers van de obligatie.

Fiscaal gezien worden de beide elementen van het effectief rendement verschillend behandeld. Zo is het behaalde couponrendement wel fiscaal belast en het aflossingsrendement niet.

Provisies
Er kunnen op diverse manieren orders worden opgegeven. U kunt dat doen bij uw bank. Een adviseur zal dan uw order verder behandelen nadat u het opgegeven heeft en neemt contact op met de beurs om de order door te geven. Uiteraard kunt u de order alleen opgeven bij de bank waar u een rekening heeft lopen. Vaak is dit de duurste vorm van beleggingsorders doorgeven. Een andere vorm is het doorgeven via een telefoon. Uw bank verleent dan een dienst in de zin van het mogelijk maken om orders via de telefoon door te geven. Door te bellen krijgt u mensen van uw bank aan de telefoon (niet uw adviseur van uw vestiging, maar een speciaal team). Zij geven geen advies, maar noteren de order zoals u die doorgeeft. Vervolgens zenden zij de order, net zoals de adviseur, naar de beurs waar die verder verwerkt zal worden. Het verschil met het opgeven van een order via een adviseur is ten eerste dat u geen advies krijgt bij het opgeven via een telefoon. Een tweede verschil is de snelheid. Via de telefoon gaat het sneller. U moet bij een adviseur eerst contact met hem zoeken (misschien is hij net bezig met iets anders, waardoor hij u niet direct te woord kan staan, terwijl er in de tussentijd veel kan gebeuren met de koers), vervolgens moet hijzelf weer contact zoeken met de beurs. U begrijpt dat dit een stap extra is ten opzichte van een telefonische orderopgave. Een derde mogelijkheid om orders door te geven is internet. Via een gebruikersnaam en wachtwoord kunt u dan gebruik maken van deze snelle dienst. Een order doorgegeven via internet komt direct binnen op de beurs, waar ze het dan verder behandelen. Deze laatste vorm is de goedkoopste.