From Sterwiki

Mato Kosyk (Werben, (Nedersorbisch: Wjerbno), 18 juni 1853 - Albion in Oklahoma, 22 november 1940) was een Sorbische dichter en dominee. Hij emigreerde vanuit de Lausitz naar de Verenigde Staten.

Jeugd

Kosyk bezocht vanaf 1867 het gymnasium in Cottbus (Chośebuz) met het oog op een latere theologiestudie. Omdat hij in 1873 het gymnasium zonder diploma verliet, kwam van zijn studieambities vooralsnog niets terecht. Hij kwam in plaats daarvan bij de spoorwegen in Leipzig te werken, waar zijn eerste lyrische teksten ontstaan. Deze zijn allen in het nedersorbisch geschreven.

Literaire activiteiten

Kosyk keert terug naar Wjerbno in 1877 omdat hij problemen heeft met zijn gezondheid. Hij leeft deze jaren als schrijver en produceert zijn belangrijkste werken. Vanaf 1880 was hij co-redacteur van de Bramborske nowiny (Brandenburgse Berichten). Door zijn medewerking aan de herziening van de Nedersorbische kerkelijke zangbundels oefende hij blijvende invloed uit op de vorm van de nedersorbische taal.

Kosyk onderhield contact met nagenoeg alle belangrijke figuren uit de Sorbische cultuur: Kito Šwjela, Hajndrich Jordan, Bjarnat Krušwica, Juro Surowin en Alfons Parczewski, net als Michał Hórnik en Jan Arnošt Smoler. Kosyk werd mede-oprichter van de nedersorbische Maśica Serbska, de belangrijkste organisatie voor de Nedersorbische cultuur.

Emigratie

In oktober 1883 vertrok Kosyk naar Hamburg, vanwaar hij naar New York scheep ging. Zijn reis voerde hem via Buffalo (NY) naar Springfield (IL). Hier kon hij zijn wens om theologie te studeren in vervulling zien gaan, hij schreef zich in aan een theologisch seminarie van orthodoxe Lutheranen. In januari 1884 wisselde hij echter naar Chicago, waar hij de studie vervolgt bij een liberale Duitse Lutherese richting. Bovendien spraken hier de studenten geen Engles, maar Duits wat voor Mato Kosyk gemakkelijker te volgen was. In 1885 beeindigde Kosyk zijn studie en werd beroepen naar Wellsburg (IO), waar hij onder Duits-Friese immigranten werkte. Hoewel in de Verenigde Staten onder Duits- en Friestalige boeren werkend, heeft Kosyk het schrijven van Sorbische vertellingen en gedichten in deze tijd nooit onderbroken; hij publiceerde zelfs onverminderd in de Sorbische pers.

Tijdelijke terugkeer

Eind 1886 keerde Mato, naar aanleiding van het overlijden van zijn broer Kito, terug naar de Lausitz. Waarschijnlijk werd hem deze terugkeer vergemakkelijkt doordat het niet zo boterde tussen de gemeente en hemzelf. Na terugkomst zette hij zich in zijn theologiestudie erkend te krijgen; hij wilde graag de vacante positie in Hochozy (Drachhausen) invullen. Omdat zijn opleiding echter niet werd erkend, eindigde zijn bemoeienis zonder resultaat. Hij reisde terug naar de VS in 1887.

Amerika

In 1887 reisde Kosyk opnieuw naar de Verenigde Staten, deze keer zou hij niet meer terugkeren. Hij vond een plaats als predikant in Nebraska, waar hij tot 1907 bij verschillende Duitstalige gemeenten werkzaam zou zijn: Ridgeley in Dodge County (1887-1889), Princeton in Lancaster County (1889-1895), vervolgens van herfst 1895 tot de zomer 1896 zonder aanstelling in Roca in Lancaster County. Van 1896 tot 1899 werkte hij in Stamford in Harlan County en van 1899 tot 1907 in Ohiowa in Fillmore County. In Nebraska trad Kosyk in Princeton in 1890 met Anna Wehr in het huwelijk. Zij was afkomstig uit Duszno (Hochberg). Zijn laatste standplaats was El Reno in Oklahoma; in 1913 ging hij met pensioen en vestigde zich in Albion (OK).

Eerst in 1892 nam Kosyk de draad van het dichten en schrijven weer op. En ook zijn in het slop geraakte contacten met Sorbische intellectuelen werden hernieuwd. Bogumił Šwjela wilde nu een dichtbundel van Kosyk uitgeven, die in 1893 verscheen. Tot 1898 zouden nog verschillende gedichten van hem in de Lausitz verschijnen.

Na het overlijden van Kosyks enige zoon Juro (24 jaar) in 1915 en zijn vrouw Anna in 1929 vereenzaamde Kosyk en trad uiteindelijk in 1938 in het huwelijk met Wilma Filter, zijn huishoudster. Deze laatste verliet Albion een jaar na Kosyks dood en nam de nalatenschap van Kosyk mee, die sindsdien niet meer is teruggevonden. In deze laatste periode onderhield Kosyk contact met de jonge Sorbische schrijfster Mina Witkojc.

Werk

Het werk van Mato Kosyk is vooral lyrisch, het omvat nauwelijks proza. De gedichten concentreren rond het christelijk geloof, dat Kosyk doorgaans verbindt met de natuur en in het bijzonder de Lausitz. Dat laatste staat gelijk aan vaderland, aan Heimat en vindt zijn tegenpool in de vreemde. Bij Kosyk wordt dit steeds gedefinieerd via de Sorbische taal, die enerzijds schoonheid en kwestbaarheid in zich verenigt en anderzijds moet strijden tegen het uitsterven.

K de:Mato Kosyk